Atentatu, erresistentzia eta desordena publikoetarako abokatua Bilbon
Agintariaren aurkako atentatuagatiko, erresistentziagatiko, desobedientziagatiko edo desordena publikoengatiko akusazioak egoera nahasietatik sor daitezke: tenkatzen den kale-bilkura bat, identifikazio bat, poliziaren karga bat. Atestatuak agenteen bertsioa jasotzen du, baina ez da froga posible bakarra.
Bilboko zigor arloko abokatua naizenez, honelako auzietan akusatutako pertsonak defendatzen ditut. Bi gauza aldi berean lantzen ditut: oinarrizko eskubide baten egikaritzaren (bilera eta manifestazio eskubidearena) eta benetan zigortu daitekeen jokabidearen arteko bereizketa, eta jarduera kolektibo baten barruan zure banakako erantzukizuna zehaztea. Atestatua, ikus-entzunezko froga eta lekukoak aztertzen ditut, eta zuzenean azaltzen dizut zeri egin behar diozun aurre.
Óscar Sánchez Setién naiz, zigor arloko abokatua. 13 urte daramatzat ordena publikoko auzietan akusatutako pertsonak defendatzen, Bizkaiko Zigor Epaitegien eta Probintzia Auzitegiaren aurrean. Kontatu zer gertatu zen eta zer dioen atestatuak, eta zuzenean esango dizut defentsarako zer aukera dagoen. Nitaz gehiago →
Zer barne hartzen du ordena publikoaren aurkako delitu baten defentsak
- Laguntza letratua atxiloketatik bertatik, ordena publikoko testuinguruetan.
- Atestatuaren eta protesta-eskubidearen eta jokabide zigorgarriaren arteko bereizketaren azterketa.
- Grabazioak, irudiak eta lekukoak lortu eta aztertzea.
- Defentsa atentatuan, erresistentzian eta desobedientzian.
- Defentsa desordena publikoetan eta horiekin lotutako armen legez kanpoko edukitzan.
- Ekintza kolektiboaren barruan zure banakako erantzukizuna zehaztea.
Atentatua, erresistentzia eta desobedientzia: ez dira gauza bera
Legeak hiru maila bereizten ditu, eta zure jokabidea zeinetan kokatzen den benetan jakitea da, askotan, defentsa osoaren ardatza, zigorrak oso desberdinak baitira.
Atentatuak zigortzen du agintariari, bere agenteei edo funtzionarioei, beren eginkizunak betetzen ari direla, erasotzen, oldartzen edo, indarkeria edo larderia larriz, erresistentzia larria egiten dionari. Ez da beharrezkoa lesiorik eragitea: oldarraldia nahikoa da. Zigorra 1etik 4 urtera bitarteko kartzela-zigorra eta isuna da, atentatua agintari baten aurkakoa bada, eta 6 hilabetetik 3 urtera bitartekoa gainerako kasuetan (agenteak eta funtzionarioak). Agintari kualifikatu jakin batzuen aurka (Gobernuko kideak, epaileak, fiskalak, parlamentariak), 1etik 6 urtera bitartekoa izatera igotzen da.
Erresistentzia edo desobedientzia larria agintariari modu larrian aurka egitea da, atentatuaren oldarraldira iritsi gabe: defentsazko borroka bat, esku-burdinak ez jartzeko heltzea. 3 hilabetetik urtebetera bitarteko kartzela-zigorrarekin edo 6 hilabetetik 18ra bitarteko isunarekin zigortzen da. Atentatu-akusazio bat erresistentziara jaisteak erabat aldatzen du zigorra, eta hor jokatzen da auzi hauen zati handi bat. Erresistentzia pasibo arina, gainera, ez da delitu ere: Zigor Kodetik kanpo geratu zen eta, hala badagokio, herritarren segurtasunaren arloko bide administratibora bideratzen da.
Atentatuaren tipo astunak goragoko graduko zigorra ezartzen du armak edo objektu arriskutsuak erabiltzen direnean, indarkeria bizitzarako arriskutsua izan daitekeenean (objektu zorrotzak edo likido sukoiak jaurtitzea, sutea, lehergailuak) edo motordun ibilgailu bat erabiltzen denean. Protesta-testuinguruetan, astuntasunaren kalifikazioa da defentsaren gairik eztabaidagarrienetako eta garrantzitsuenetako bat.
Desordena publikoak, 2022ko erreformatik aurrera
14/2022 Lege Organikoak erabat berridatzi zuen delitu hau eta sedizioa indargabetu zuen. Ondorioz, gaur egun oinarrizko tipoak 6 hilabetetik 3 urtera bitarteko kartzela-zigorrarekin zigortzen ditu, taldean jardunda eta bake publikoaren aurka atentatzeko helburuarekin, indarkeria edo larderia ekintzak egiten dituztenak pertsonen edo gauzen gainean, bide publikoak bizitzarako edo osasunerako arriskuarekin oztopatuz, edo instalazioak inbaditu eta funtsezko zerbitzuak larriki aldaraziz.
Tipo astunak zigorra 3tik 5 urtera igotzen du, gertakariak kopuruz, antolakuntzaz eta xedez ordena publikoari larriki eragiteko modukoa den jendetza batek egiten dituenean. Astungarriak ere badaude: zigorra erditik gora ezartzen zaie tresna arriskutsuak daramatzatenei edo arpilaketa-ekintzak egiten dituztenei, eta gradu bat igotzen da su-armak daramatzatenean. Tokiaren edo bulego baten inbasioak edo okupazioak, nahasmendu garrantzitsua eraginez, bere figura propioa du, arinagoa.
Erreformaren bi gako daude defentsaren alde jokatzen dutenak: legeak taldeko jarduera eta doloa eskatzen ditu (bake publikoaren aurka atentatzeko helburua), presentzia hutsa ez baita nahikoa; eta indargabetu egin zen desordena publikoak eragitera bultzatzen zuten mezuak zabaltzea zigortzen zuen 559. artikulu zaharra.
Protesta-eskubidea muga gisa
Bilera eta manifestazio eskubidea Konstituzioaren 21. artikuluak eta Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren 11. artikuluak babesten dute. Protesta legitimo batean parte hartzea ez da delitu, eta desordena edo atentatu tipoak ezin dira erabili hura kriminalizatzeko. Defentsaren zati handi bat datza, hain zuzen ere, jokabidea eskubide horren egikaritza legitimo horretan kokatzen zela frogatzean, ez indarkeria ekintza batean.
Ikus-entzunezko froga
Auzi hauetan, grabazioak eta irudiak polizia-atestatua bezain erabakigarriak izan ohi dira. Komeni da jakitea atestatuak ez duela egiazkotasun-presuntziorik prozesu penalean: legeak salaketa gisa hartzen du, eta froga gisa balio duena epaiketan agenteek egindako deklarazioa da, edozein lekukorena bezala baloratzen dena eta bideoekin, txosten medikoekin eta beste lekuko batzuekin gezurta daitekeena. Froga hori lortzea, aztertzea eta, dagokionean, akusazioarena zalantzan jartzea (kalitatea, testuingurua, identifikazioaren fidagarritasuna) lanaren zati nagusietako bat da.
Taldeak zerbait egin izanak ez zaitu zu kondenatzen
Protesta batean identifikatu edo atxilotu bazintuzten, litekeena da akusazioa atestatuan eta taldeko irudietan oinarritzea. Lehen egunetik lan egiten dut taldeak egindakoa eta zuk egindakoa bereizteko, zure bertsioari eusten dioten grabazioak eta lekukoak biltzeko eta, hala denean, eskubide bat egikaritzen ari zinela frogatzeko, ez delitu bat egiten ari zinela.
DESORDENA PUBLIKOETARAKO ABOKATUA
Maiz egiten diren galderak
Atal honetan atentatu, erresistentzia eta desordena publikoei buruzko zalantza ohikoenei erantzuten diet, zeri egin behar diozun aurre jakin dezazun eta zure erabakiak behar duzun informazioarekin har ditzazun.
Kalean identifikatu ninduten baina ez ninduten atxilotu, iritsi dakidake zerbait gero?
Bai. Identifikazioak ez du ezer ixten: astebete batzuk geroago postaz iristen zaizun zehapen administratibo batean amai daiteke, epaitegiko zitazio batean edo ezertan. Gertakariekin izandako esku-hartze batean identifikatu bazintuzten, komeni da ez itxarotea zer iristen den ikusteko. Eta kaleko bilkuran zehar atxilotzen bazaituzte, lehenengoa laguntza letratua da komisarian, ezer deklaratu baino lehen.
Zenbat denboraz atxiki nazakete identifikatzeko soilik?
Zu identifikatzeko komisariara eramatea ez da atxiloketa bat eta sei orduko muga du. Horretarako soilik balio dezake: ordu horietan zehar gertakariei buruz galdeketa egiten badizute, orduan beste egoera batean zaude eta abokatua izateko eskubidea duzu.
Desobedientziagatik isuna jarri didate, hori aurrekari penalak dira?
Ez. Isun administratiboa eta delitua bi bide desberdin dira, eta zehapenak ez du aurrekari penalik sortzen. Hala ere, gertakari berak epaitegian amaitzen badira, prozedura penalak agintzen du eta administratiboa itxaroten geratzen da.
Zer alde dago atentatuaren eta erresistentziaren artean?
Atentatuak erasotzea, oldartzea edo indarkeria larriz erresistitzea dakar, eta zigor altuak ditu. Erresistentzia aurkakotasun larri bat da, baina defentsazkoa, agenteari eraso egin gabe, eta bere zigorra askoz txikiagoa da. Kalifikazioa atentatutik erresistentziara jaistea izan ohi da defentsaren ardatza.
Askatzeko borrokatzeagatik atentatuagatik akusatzen naute, atentatua da hori?
Ez beti, eta hori da auzi hauetan eztabaida ohikoena. Auzitegiek agente baten kontra oldartzea eta askatzeko erresistitzea bereizten dituzte, eta kalifikazio baten eta bestearen arteko aldeak erabat aldatzen du eskatzen den zigorra. Bereizketa hori da atestatuan aztertzen dudan lehen gauzetako bat.
Bideo batengatik identifikatu naute, nahikoa froga da?
Bere kalitatearen eta benetan erakusten duenaren araberakoa da. Ikus-entzunezko froga zalantzan jar daiteke eta jarri behar da: enkoadraketa, testuingurua, jarraitutasuna eta identifikazioaren fidagarritasuna.
Agenteak graba ditzaket esku-hartze batean?
Grabatzea ez dago debekatuta. Legeak zigortzen duena irudi horien erabilera baimendu gabea da, agenteak edo operazio bat arriskuan jartzen duenean, beraz, arazoa ez dago normalean grabatzean, gero bideoarekin zer egiten den baizik. Gorde ezazu nirekin hitz egin arte.
Inguruko kameren grabazioak lor daitezke?
Bai, baina azkar eskatu behar dira: bideozaintza-irudiak grabatu zirenetik gehienez hilabeteko epean ezabatu behar dira. Inguruan zein kamera zeuden lokalizatzea eta haiek gordetzeko eskatzea da egiten dudan lehen kudeaketetako bat.
Polizia-atestatua zalantzarik gabeko egia da?
Ez. Prozesu penalean atestatuak salaketa gisa balio du, ez egiazkotasun-presuntzioa duen froga gisa; presuntzio hori zehapen administratiboetan dago, ez epaiketa penalean. Baloratzen dena agenteek ikustaldian egindako deklarazioa da, grabazioekin, txosten medikoekin eta lekuko inpartzialekin gezurta daitekeena. Horregatik komeni da froga hori ahalik eta lasterren biltzea. Gertakari hauengatik ikertu gisa deklaratzera zitatu bazaituzte, komeni da aurretik berrikustea atestatu horrek zer jasotzen duen eta zer grabazio dauden.
Taldeak egindako zerbaitengatik akusatzen naute, erantzulea naiz?
Erantzukizuna banakakoa da. Akusazioak zure jokabide zehatza frogatu behar du, ez taldearena. Lekuan egoteak ez du esan nahi indarkeria-ekintzetan parte hartu izana. Epaiak azkenean ez dagokizun erantzukizun kolektibo bat egozten badizu, apelazio-errekurtsoa jar daiteke Probintzia Auzitegiaren aurrean.
Zer gertatzen da epaitegiko zitaziora aurkezten ez banaiz?
Zure atxiloketa erabaki daitekeela zu deklaratzera eramateko, eta une horretara ezer prestatu gabe iristen zarela. Aurkezteak ez du deklaratzera behartzen: zure ez deklaratzeko eskubideari heldu diezaiokezu.
Bi urte baino gutxiagora kondenatzen banaute, kartzelan sartuko naiz?
Bi urtera arteko lehen kondena batean betearazpena eten ohi da, beraz, ez zara sartzera iristen. Ez da automatikoa: epaileak erabakitzen du, eskatu egin behar da eta normalean erantzukizun zibilari aurre egin izana eskatzen du.
Uste dut poliziaren jarduera desproportzionatua izan zela, salatu dezaket?
Bai, eta bi gauza desberdin dira: bata zure defentsa da egozten dizutenagatik, eta bestea salaketa egin dizutenagatik. Biak eraman ditzaket. Auzi hauetan erabakigarria da gertakariak benetan ikertzea lortzea, lesio-txostena eta grabazioak hasieratik ondo eskatuta, torturen eta tratu txarren auzietan egiten dudan lana hain zuzen.
Lagunduko dizut?
Kontatu zer gertatu zen eta zer dioen atestatuak. Zure auzia berrikusten dut, zeri egin behar diozun aurre eta defentsarako zer aukera dagoen azaltzen dizut.