Ikertu gisa deklaratzeko abokatua Bilbon
Postontzia ireki eta ikertu gisa deklaratzera deitzen zaituen epaitegiko zitazio bat aurkitzeak barruak nahasten dizkizu. Hitzak beldurra ematen du eta, gainera, azalpen ia gabe iristen da: egun bat, ordu bat, areto bat eta gutxi gehiago. Lehenengoa jakin behar duzuna da ikertua izateak ez duela errudun esan nahi. Ikerketa bat martxan dagoela eta epaileak zure bertsioa entzun nahi duela esan nahi du, ezer erabaki baino lehen. Ikerketa horietako asko artxibatzearekin edo absoluzioarekin amaitzen dira. Baina zitazio horretara nola iristen zaren, eta batez ere nola deklaratzen duzun, horrek baldintzatzen du gero datorren guztia.
Baduzu zerbait zure alde: zitazioa jaso eta seinalatutako egunera arteko denbora. Tarte horretan espedientea eska daiteke, lasai irakurri zer egozten zaizun eta nork esaten duen, eta oinarriekin erabaki zer kontatuko duzun eta zer ez. Bilboko zigor arloko abokatua naizenez, zure zitazioa aztertzen dut, zein puntutan zauden azaltzen dizut eta zurekin prestatzen dut deklarazio hori aretora sartu baino lehen.
Óscar Sánchez Setién naiz, zigor arloko abokatua. 13 urte daramatzat Bizkaiko epaitegien aurrean jarduten. Kontatu zer iritsi zaizun eta lasai begiratuko dugu, beste ezer egin aurretik. Nitaz gehiago →
Zer barne hartzen du zerbitzuak
- Zitazioaren eta prozeduraren azterketa: zer ikertzen den, zein fasetan dagoen eta zein baldintzarekin deitu dizuten.
- Jardueren eskaera eta azterketa deklarazioa egin baino lehen, zure aurka benetan zer dagoen eta nork eusten dion jakiteko.
- Aurretiazko elkarrizketa erreserbatua zurekin, non lasai prestatzen dugun zer esango duzun, zer ez eta zergatik.
- Deklarazio-estrategiaren erabakia: deklaratzea, isilik egotea edo galdera jakin batzuei bakarrik erantzutea.
- Laguntza letratua deklarazioan bertan, epaitegiaren, Fiskaltzaren edo poliziaren aurrean izan.
- Zure alde jokatzen duten diligentzien eta deskargu-frogen proposamena.
- Behar diren bermeak izan gabe jasotako deklarazio bat aurkaratzea, dagokionean.
- Instrukzioaren jarraipena artxibatzeraino, largespeneraino edo, iristen bada, ahozko epaiketa ireki arte.
- Defentsa, baita ikerketak aurrera egiten badu eta ikertua izatetik formalki akusatua izatera pasatzen bazara ere.
Ikertua ez da erruduna: zer esan nahi du benetan hitz horrek
Ikertuaren egoeran jartzen du legeak norbait, delitu batekin izan lezakeen loturagatik ikerketa penal baten xede denean, epaileak auzia instruitzen duen bitartean. Aurretiazko egoera bat da, ez epai bat. Ez du esan nahi ezer egin duzunik; esan nahi du norbaitek gertakari batzuk epaitegiaren aurrean jarri dituela, salaketa, kereila edo polizia-atestatu baten bidez, eta zu haiekin lotuta agertzen zarela, eta lehen unetik defendatzeko eskubidea duzula.
2015era arte figura honi “inputatua” esaten zitzaion. 13/2015 Lege Organikoak Prozedura Kriminalaren Legea aldatu zuenean, izena aldatu zuen, hain zuzen ere hitzak hartua zuen kargagatik, hizkera arruntean ia kondenaren sinonimo bihurtu baitzen. Ordutik, ikertua esaten zaio instrukzioan zehar eta akusatua, fase hori amaituta, akusazioa formalizatzen denean. Bereizi gabe erabiltzen direla ikusiko duzu, “inputatua” ere kalean eta prentsan, egunerokoan, erabiltzen jarraitzen baitute, baina ikertzen zaituzten bitarteko denboran hitz zuzena ikertua da. Eta zuk, kasua bada, indarrean eta ukitu gabe jarraitzen duzu izaten errugabetasun-presuntzioa.
Ikertu gisa deklaratzea eta lekuko gisa deklaratzea ez dira gauza bera
Ikertua eta lekukoa bi egoera prozesal desberdin dira, eta bakoitzak bere eginbehar eta arriskuak ditu. Legeak ikertuaren izaera ezartzen du gertakari zigorgarri bat egozten zaion pertsonarentzat, eta izaera horrekin entzuna izateko zitatzen du. Berme-estatutu bat darama berarekin, lehen unetik aitortzen dituena defentsarako eskubidea, ikertuari egozten zaizkion gertakarien berri izatekoa, jarduerak aztertzekoa eta abokatuaren laguntzarena. Lekukoa, aldiz, inputaziotik kanpoko hirugarren bat da, besterik gabe dakiena esatera joateko deitzen dutena.
Estatutuari dagokion desberdintasun hori deklaratzeko unean zehazten da. Lekukoak egia esateko zin edo promes eginda egiten du deklarazioa, eta lekukotza faltsua emanez gero, garrantzitsua den zerbaitetan egia esaten ez badu, erantzukizun penala du, kartzela-zigorra dakarrena. Ikertuak ez du zin egiten ezta egia esateko obligaziorik ere: isilik egon daiteke, galdera jakin batzuei ez erantzun edo gertakariak ukatu erantzukizunean erori gabe, inor ez baitago bere buruaren aurka deklaratzera behartuta.
| Ikertua | Lekukoa | |
|---|---|---|
| Joan behar du zitatzen badute? | Bai, edo ez joatea justifikatu | Bai, edo ez joatea justifikatu |
| Egia esatera behartuta? | Ez | Bai, zin edo promes eginda |
| Isilik egon daiteke? | Bai, eskubide bat da | Legeak baimentzen dituen kasuetan bakarrik |
| Gezurra esatea delitu da? | Ez | Bai, lekukotza faltsua (Zigor Kodearen 458. art.) |
| Abokaturik deklarazioan? | Bai, nahitaezkoa da | Ez, arau orokor gisa |
Aztertzea komeni den kasu bat: zitazio hau baino lehen gertakari berberei buruz lekuko gisa deklaratu bazenuen baina, legez, ikertu gisa egin behar bazenuen, deklarazio hori dagozkizun bermeak izan gabe egin zen. Aurkaratu daiteke; ondorengo diligentziak baliodunak izango dira deklarazio horrekin duten lotura badute eta froga-iturri independenteren bat badago. Komeni da defentsa prestatzean hori egiaztatzea.
Ikertu gisa deklaratzen duzunean dituzun eskubideak
Zure aurkako ikerketa bat dagoela jakinarazi bezain laster, legeak defentsa eta zenbait berme zehatz aitortzen dizkizu. Bereziki, eskubidea duzu:
- Zer egozten zaizun jakiteko. Zeure burua defendatzeko nahikoa xehetasunekin gertakarien berri izateko eskubidea duzu, eta ikerketan izandako edozein aldaketa garrantzitsuren berri emateko. Lehen agerraldian epaileak modurik ulergarrienean azaldu behar dizkizu.
- Deklaratu baino lehen espedientea ikusteko. Jarduerak behar besteko aurrerapenarekin azter ditzakezu eta, kasu guztietan, deklarazioa hartu baino lehen. Auzia sekretu deklaratuta dagoenean bakarrik uzten zaio eskubide hau aplikatzeari.
- Ez deklaratzeko eta zeure buruaren aurka ez deklaratzeko. Isilik egon zaitezke, osorik edo zati batean, eta erantzun nahi ez dituzun galderei ez erantzun. Konstituzio-eskubide bat da, eta epaitegiak gogorarazten dizu hasi baino lehen. Baliatzea ezin da errudun izatearen froga gisa erabili.
- Abokatua izateko bertan presente, baita aurretik ere, zurekin bakarka. Laguntza letratua nahitaezkoa da zure deklarazioan, eta harekin modu erreserbatuan elkarrizketatzeko eskubidea duzu deklaratu baino lehen. Aurretiazko elkarrizketa horretan prestatzen da deklarazioa.
- Nahi beste aldiz deklaratzeko. Gaur isilik egoteak ez du atea ixten: aurrerago deklaratzea eska dezakezu, auzia hobeto ezagutzen duzunean eta zure defentsari komeni zaionean.
Joan beharra dut? Zer gertatzen da aurkezten ez banaiz
Bai. Zitazioa nahitaez bete beharrekoa da. Aurkezten ez bazara eta hori eragozten dizun arrazoi legitimorik justifikatzen ez baduzu, agerraldi-agindua atxiloketa-agindu bihur daiteke. Data atzeratzeko eska daiteke, defentsa prestatzeko denbora izateko.
Isiltzea ez da defentsarik geratzea
Isilik egotea da, kasu askotan, erabakirik zuhurrena: ikerketa ahula bada edo oraindik argi ez badago akusazioari zerk eusten dion, azalpenak ematea lehen ez zegoen materiala eskaintzea izan daiteke. Beste kasu batzuetan kontrakoa gertatzen da, eta ondo prestatutako deklarazio batek, bertsio koherente bat eta hura babesten duten frogak ekartzen dituenak, ekar dezake auzia ahalik eta lasterren artxibatzea.
Ez duzu zertan itsu-itsuan aurre egin zitazioari
Joan baino lehen komeni da jakitea zer egozten zaizun, agerraldia nola garatuko den eta zer erabaki hartu beharko dituzun. Zurekin aztertzen dut zitazioa eta eskuragarri dagoen informazioa, zure zalantzak argitzen ditut eta lagundu egiten dizut, zer espero dezakezun jakinda irits zaitezen epaitegira.
IKERTU GISAKO DEKLARATZEKO ABOKATUA
Maiz egiten diren galderak
Atal honetan zitazio bat jaso berri duenaren zalantza ohikoenei erantzuten diet, zeri egin behar diozun aurre eta zenbateko tarte duzun zitaziora jakinaren gainean iritsi zaitezen.
Ikertu gisa zitatu naute, zerbaitengatik akusatuta nago?
Ez akusazio formal baten zentzuan. Ikertua izateak esan nahi du ikerketa bat irekita dagoela eta epaileak zure bertsioa entzun nahi duela, ez zure erantzukizunari buruz ezer erabaki denik. Errugabetasun-presuntzioak babesten zaitu oraindik, eta ikerketa asko epaiketarik gabe amaitzen dira, artxibatzearekin edo largespenarekin.
Epaitegira joan beharra dut?
Bai. Zitazioa nahitaezkoa da eta arrazoi legitimorik justifikatu gabe ez aurkezteak agerraldi-agindua atxiloketa-agindu bihurtu dezake. Data ondo ez badatorkizu, arrazoiarekin atzerapena eska daiteke, baina inoiz ez ezikusiarena egin.
Deklaratu behar dut? Uko egin diezaioket?
Ikertu gisa isilik egon zaitezke, ez deklaratu edo galdera batzuei ez erantzun, eta isiltasun horrek berak ez du errudun izatearen froga bihurtu behar. Hala ere, akusazioak azalpen bat eskatzen duten froga sendoak biltzen dituenean, auzitegiek kontuan har dezakete ez zenuela eman. Horregatik, deklaratzea komeni den ala ez, eta noraino, aurretik hartzen den estrategia-erabaki bat da, espedientea aztertuta.
Zer alde dago ikertu gisa edo lekuko gisa joatearen artean?
Lekukoa zin eginda egia esatera behartuta dago eta, gezurra esaten badu, lekukotza faltsua egiten du. Ikertuak ez du obligazio hori eta isilik egon daiteke. Horregatik, lekuko gisa zitatzen bazaituzte baina auzian dagoenagatik ikertua izan beharko bazenu, berehala aztertu beharreko zerbait da: deklaratzen duzunaren baliozkotasunean eragin dezake.
Nire aurka dagoena ikus dezaket deklaratu baino lehen?
Bai. Deklarazioa hartu baino lehen jarduerak aztertzeko eskubidea duzu, epaileak auzia sekretu deklaratu ez badu. Beti baliatu beharreko eskubidea da: inork ez luke deklaratu behar zer egozten zaion eta zein frogekin jakin gabe.
Abokatua behar dut deklaratzeko bakarrik?
Bai. Ikertuaren deklarazioan abokatuaren laguntza nahitaezkoa da, eta gainera harekin pribatuan elkarrizketatzeko eskubidea duzu deklaratu baino lehen. Aurretiazko prestaketa hori da, praktikan, lanaren zatirik garrantzitsuena.
Ikertzen banaute, aurrekari penalak ditut?
Ez. Ikertua izateak ez du aurrekari penalik sortzen. Aurrekariak kondena-epai irmo batetik bakarrik sortzen dira. Ikerketa aurretiazko fase bat da, kondenarik gabe amaitu daitekeena.
Gaur isilik banago, aurrerago deklaratu dezaket?
Bai. Eskatzen duzun aldi guztietan deklara dezakezu instrukzioan zehar. Hasieran isilik egoteak, auzia hobeto ezagutzen den bitartean, ez du eragozten gero zure bertsioa ematea, zure defentsarako mesedegarriagoa denean.
Lagunduko dizut?
Utzi zure datuak eta jaso duzun zitazioaren deskribapen labur bat. Zein puntutan zauden, zer eskubide dituzun eta zure deklarazioa data baino lehen nola prestatuko dugun esango dizut.