Tortura eta tratu txarren biktimentzako abokatua Bilbon
Tratu txarra zaindu behar zintuenaren aldetik datorrenean, agintari edo funtzionario publiko batek bere karguaz baliatuz, kaltea bikoitza da: gertakariena eta inork ez duela erantzungo sentitzearena. Auzi hauek existitzen dira, Zigor Kodean izena dute eta amaieraraino eraman daitezke. Akusazio partikularra egikaritzen dut biktimaren ordezkari gisa, tortura-delituetan, agintari edo funtzionario publikoak osotasun moralaren aurka egindako atentatuan eta tratu apalesgarrian.
Prozedura luzeak dira eta, askotan, zaila da benetan ikertzea lortzea. Zigor arloko abokatua naizenez, bi alderditan aritzen naiz: pertsonari prozesu osoan zehar eustea eta gertakariak zorroztasunez ikertuak izan daitezen borrokatzea, barneko bidea agortuz eta, behar denean, nazioartekora joz.
Óscar Sánchez Setién naiz, zigor arloko abokatua. 13 urte daramatzat agintaritzak eta funtzionarioek eragindako tortura-auzietan akusazioa egikaritzen, eta zaintzapean egonda jasotako tratu txarren auzietan Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren aurrean esperientzia frogatua dut. Nitaz gehiago →
Zertan lagundu diezazuket
- Gertakariengatiko salaketa edo kereila, kontakizuna ordenatuta eta bildu daitekeen froga.
- Tratu txarraren dokumentazio medikoa eta perituarena, hori posible denean.
- Akusazio partikularra biktimaren ordezkari gisa prozedura osoan zehar.
- Peritu-txosten espezializatuak, torturaren ikerketarako nazioarteko estandarrekin bat.
- Errekurtsoak auzia artxibatzearen edo largestearen aurka.
- Barne-bidea agortzea eta, dagokionean, Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzea.
Atxiloketa inkomunikatua eta atxilotuaren eskubideen urraketa
Hamarkadetan zehar, tortura-auzi gehienak inkomunikazio-araubidearen pean gertatu ziren. Egoera horretan, atxilotutako pertsonak edozein atxilotuk dituen eskubideen zati handi bat galtzen du: konfiantzazko abokatua aukeratzea, harekin bakarka hitz egitea, bere familiari non dagoen jakinaraztea. Batez ere terrorismo gisa kalifikatutako delituengatiko atxiloketetan aplikatu zen, eta Torturaren Prebentziorako Europako Batzordearen behin eta berriz emandako ohartarazpenen xede izan zen.
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak Kriminologiaren Euskal Institutuari enkargatu zizkioten praktika honi buruzko ikerketak, bakoitzak berea. Lehenak tortura eta tratu txarren 4.113 salaketa erregistratu zituen Euskal Autonomia Erkidegoan 1960-2014 aldian. Bigarrenaren arabera, Nafarroan 1960-2015 aldirako kasuen kopuru proiektatua 1.068tik gorakoa izan liteke. Bi ikerketek ohartarazten dute jasotako edo kalkulatutako kopuruek ez dutela fenomeno osoa islatzen. Salaketa horiek auzitegietara iristen zirenean, ohiko erantzuna auzia artxibatzea izan zen auzitegiko medikuen txostena irakurrita, beste ia ezer egin gabe. Ikerketa-falta hori da nik auzipetu ditudan gaietan Estrasburgoko epaien errieta nagusia.
Gaur egun inkomunikazioa salbuespenezkoa da, baina zaintzapean egonda tratu txarrak jasotzeko arazoa ez da desagertu. Badira oraindik kasuak komisarietan, kalabozoetan eta kaleko esku-hartze polizialetan.
Tortura, osotasun morala eta tratu apalesgarria
Zigor Kodeak hiru figura bereizten ditu, nahastu behar ez direnak, kalifikazioak erabat aldatzen baititu zigorra eta estrategia.
Tortura
Agintari edo funtzionario publiko batek egiten du, bere kargua nagusikeriaz baliatuz eta xede zehatz batekin (aitorpen edo informazio bat ateratzea; norbait zigortzea, egindakoagatik edo susmoengatik; edo arrazoi diskriminatzaile batengatik), pertsona bat sufrimendu fisiko edo mentalen menpe jartzen duenean edo bere osotasun moralaren aurka atentatzen duenean. Zigorra 2 urtetik 6 urtera bitarteko kartzela-zigorra da atentatua larria bada eta urte batetik 3 urtera larria ez bada, 8 urtetik 12 urtera bitarteko ezgaitze erabatekoarekin. Xede hori (elementu teleologikoa deitua) da tortura hurrengo figuratik bereizten duena, ez kaltearen intentsitate handiagoa edo txikiagoa.
Funtzionario publikoak eragindako tratu ez-gizatiarra
Agintariak edo funtzionarioak, bere kargua ere nagusikeriaz baliatuz, pertsona baten osotasun moralaren aurka atentatzen duenean gertatzen da, baina xede espezifiko hori egon gabe. Gertakariak 2 urtetik 4 urtera bitarteko kartzela-zigorrarekin zigortzen dira atentatua larria bada eta 6 hilabetetik 2 urtera artekoarekin larria ez bada, 2 urtetik 4 urtera bitarteko ezgaitze bereziarekin.
Tratu apalesgarria
Osotasun morala larriki kaltetzen duen tratu apalesgarria 6 hilabetetik 2 urtera bitarteko kartzela-zigorrarekin zigortzen da. Figura orokorra da, funtzionario izatea eskatzen ez duena, eta aurrekoekin batera gerta daitekeena.
Ez-egitea eta konkurtsoa. Berdin erantzuten du, bere eginbeharrak hautsiz, beste batzuek gertakari hauek egitea onartzen duen agintariak edo funtzionarioak: beste alde batera begiratzea ere delitu da. Eta osotasun moralaren aurkako atentatuaz gain lesiorik edo bizitzari, osasunari edo askatasunari egindako beste kalterik egon bazen, gertakari horiek bereizita zigortzen dira eta zigorrak batu egiten dira. Horregatik, instrukzioak gertatutako guztia berreraiki behar du eta ez da txosten mediko batean besterik gabe geratu behar.
Auziaren gakoa: ikerketa eraginkor bat lortzea
Auzi hauetako oztopo handiena ez da normalean legea, salaketa benetan ikertua izatea eta automatikoki ez artxibatzea lortzea baizik. Giza Eskubideen Europako Hitzarmenak tortura eta tratu ez-gizatiar edo apalesgarriak debekatzen ditu, eta estatuak behartzen ditu tratu txarren edozein salaketa sinesgarri modu eraginkorrean ikertzera: biktimari entzutea, froga medikoak egitea, erantzuleak identifikatzea. Ikerketa hori benetan egin dadin lortzea da estrategiaren muina, eta hor eman dira Espainiako Estatuaren aurkako kondena garrantzitsuenak gai honetan.
Nazioarteko bidea
Barne-bidea erantzun egokirik gabe agortzen denean, giza eskubideetako nazioarteko instantzietara jo daiteke, Giza Eskubideen Europako Auzitegitik hasita. Prozedura espezializatua da, betekizun eta epe zorrotzekin, pasatzen uztea komeni ez dena. Estrasburgoko kondena batek ez du inor auzitegi-eserlekuan jartzen, baina giza eskubideen urraketa bat egon zela jasota uzten du ofizialki. Esparru horretan esperientzia frogatua dut.
Artxibatzea ez da beti amaiera
Tratu txarrengatiko salaketa asko benetako ikerketarik gabe artxibatzen dira: biktimari entzun gabe, froga medikoak egin gabe, inor identifikatu gabe. Ikerketa eraginkor falta hori bera eztabaidagarria da, eta errekurtsoetarako oinarria izan daiteke eta nazioarteko bidea ireki dezake. Zuri gertatu bazaizu, zurekin batera berrikusten dut zer egin zen eta zer utzi zen egin gabe, eta zintzotasunez esaten dizut ibilbiderik dagoen. Emaitzarik hitzeman gabe, baina borrokatu daitekeena galdu gabe.
TORTURA ETA TRATU TXARRETARAKO ABOKATUA
Maiz egiten diren galderak
Atal honetan, tortura eta tratu txarren delituei buruzko zalantza ohikoenei erantzuten diet, zeri egin behar diozun aurre jakin dezazun eta zure erabakiak behar duzun informazioarekin har ditzazun.
Zer egin behar dut zaintzapean egonda tratu txarrak jasan baditut?
Ahal baduzu, eskatu azterketa medikoa eta lesio guztiak jasota gera daitezela, ikusten ez direnak barne. Baina ez larritu hori egin ezin izan bazenuen: garrantzitsuena ahalik eta lasterren abokatu bati kontatzea da.
Zer alde dago torturaren, funtzionarioak eragindako tratu ez-gizatiarraren eta tratu apalesgarriaren artean?
Tortura bere kargua nagusikeriaz baliatzen duen funtzionario batek egiten du, xede zehatz batekin: aitorpen bat ateratzea, zigortzea edo diskriminatzea. Kargua nagusikeriaz baliatzen badu baina xede hori gabe, tratu ez-gizatiarra da. Eta tratu apalesgarria figura orokorra da, funtzionario izatea eskatzen ez duena. Lehen biak bereizten dituena xedea da, ez kaltearen intentsitatea.
Salatu nuen eta auzia artxibatu zuten, egin dezaket zerbait?
Bai. Ikerketa eraginkor falta hori bera eztabaidagarria da eta artxibatzearen aurkako errekurtsoetarako oinarria izan daiteke, eta, hala badagokio, nazioarteko bidera jotzeko. Merezi du berrikustea zer ikertu zen eta zer ez.
Honelako auzi bat Giza Eskubideen Europako Auzitegira eraman daiteke?
Bai, barne-bidea erantzun egokirik gabe agortu ondoren. Prozedura espezializatua da, epe zorrotzekin (demanda azken barne-ebazpenaren ondorengo lau hilabeteetan aurkeztu behar da), beraz, komeni da auzia denboraz prestatzea eta epeak ez pasatzea.
Zenbat denbora dut jarduteko?
Urteak pasatu izanak ez du esan nahi ezer egin ezin denik. Epea gertakariak nola kalifikatzen diren araberakoa da, eta torturak antzeko beste figura batzuek baino preskripzio-epe askoz luzeagoa du. Gainera, badira inoiz preskribatzen ez duten kasuak.
Duela zenbait urte batzuk gertatu zen, zerbait egin daiteke orain?
Bai. Torturaren ondorio psikologikoak urteak pasatuta ere dokumentatu daitezke, nazioartean onartutako metodologiekin. Eta garai hartako txosten medikorik ez izateak ez du atea ixten. Edonola ere, gertakari zaharretan gutxitan iristen da inor epaitzera. Borrokatu daitekeena da gertatutakoa jasota geratzea modu ofizialean. Konta iezadazu eta baloratuko dugu.
Bizkaiko auziak bakarrik hartzen dituzu?
Bizkaiko eta Euskal Herri osoko pertsonei ematen diet arreta, eta auzia dagozkien auzitegietara eramaten dut.
Lagunduko dizut?
Idatz iezadazu eta kontatu zure auzia. Zintzotasunez erantzungo dizut nondik jo daitekeen.