Iruzur eta faltsutzeetarako abokatua Bilbon
Iruzurragatiko salaketa batek, ikertu gisa jasotako zitazio batek edo epaitegietan amaitu duen kontratu batek negozio huts bat prozedura penal bihur dezakete, kartzela-zigorra, isuna eta aurrekariak dakartzana. Eta, bestaldean, bere dirua promesa batean fidatuta jarri eta hura gabe geratu dena dago. Iruzurra Zigor Kodeko delitu ohikoenetako bat da eta, aldi berean, eztabaidagarrienetako bat: ez-betetze zibil baten eta zigor arloan garrantzia duen engainuaren arteko lerroa fina da, eta ia auzi osoaren gakoa horretan datza.
Bilboko zigor arloko abokatua naizenez, delitu beraren bi alderdiak lantzen ditut: akusazio bati aurre egin behar dionaren defentsa egiten dut eta iruzurra jasan duenaren akusazio partikularraz arduratzen naiz. Bi kasuetan gakoa bera da: dokumentazioa hoztasunez irakurtzea, diruaren arrastoari jarraitzea eta engainua non dagoen, edo non ez dagoen, frogatzea.
Óscar Sánchez Setién naiz, zigor arloko abokatua. 13 urte daramatzat Bizkaiko Zigor arloko Epaitegien eta Probintzia Auzitegiaren aurrean jarduten. Kontatu zer gertatu den eta zuzenean esango dizut zeri egin behar diozun aurre. Nitaz gehiago →
Zer barne hartzen du nire lanak iruzur edo faltsutze auzi batean
- Laguntza eta defentsa, ikertu gisa jasotako zitaziotik edo atxiloketatik bertatik.
- Akusazio partikularra eta auzian pertsonatzea, iruzurra biktima zu izan bazara.
- Engainuaren azterketa: iruzur-delitua al dago ala ez-betetze zibil bat da?
- Dokumentazioaren azterketa eta eragiketen arrasto ekonomikoarena.
- Aurretiazko doloaren eta dirua eman zuenaren autobabes-eginbeharraren lanketa.
- Defentsa eta akusazioa dokumentuak, dirua eta ordainketa-txartelak faltsutzeagatik.
- Erantzukizun zibilaren erreklamazioa: iruzurraren xedearen itzulketa eta kalte-ordaina, biktimari dagokionean.
- Kaltearen erreparazioa aringarri gisa eta adostasun onuragarri baten negoziazioa komeni denean, defentsari dagokionean.
- Kobrantza bermatzeko kautela neurriak eskatzea, hala nola aurretiazko enbargoa.
- Pertsona juridikoaren defentsa eta betetze-programaren (compliance) berrikuspena.
- Osagai digitalik badago, bitarteko informatikoen bidezko defentsarekin koordinatzea.
Lehen urratsak, zer alderdi zaren kontuan hartuta
Iruzurragatik akusatzen bazaituzte edo ikertu gisa zitatzen bazaituzte
- Ez deklaratu abokaturik gabe. Iruzurrean, arinegi emandako azalpen bat zure aurka etor daiteke.
- Ez ezabatu ezer: posta bidezko mezuak eta bestelakoak, kontratuak. Haiek ordenatzea defentsa erdia da.
- Betetzeko benetako asmoa zenuela frogatzen duen guztia bildu (ordainketak, kudeaketak, abalak).
- Deitu iezadazu deklarazioa egin baino lehen: han erabakitzen da auziaren zati handi bat.
Iruzurra egin badizute eta jardun nahi baduzu
- Gorde froga guztiak: kontratuak, elkarrizketak, ordainagiriak, iragarkiak, pantaila-argazkiak.
- Ez sinatu itzultze-akordiorik edo uko-egiterik aholkularitzarik jaso gabe.
- Idatzi datak, kopuruak eta nori eman zenion dirua. Hurrenkera kronologikoa funtsezkoena da.
- Konta iezadazu ahalik eta lasterren: zenbat eta denbora gutxiago pasa, orduan eta errazagoa da diruaren arrastoari jarraitzea eta kobrantza bermatzea.
Zerk bihurtzen du engainu bat iruzur-delitu
Ordaintzen ez duen orok ez du delitu bat egiten. Iruzurrak bost elementu eskatzen ditu, guztiak aldi berean: engainu nahikoa izatea (pertsona arrunt bati akatsa eginarazteko egokia), engainu horren ondorioz biktimak akats bat egitea, biktimak berak ondarea erabiltzeko ekintza bat egitea, kalte ekonomiko bat gertatzea eta iruzur-egilearen irabazi-asmoa egotea. Bat falta bada, ez dago iruzurrik.
Hor daude defentsa-bide indartsuenak. Lehena: engainuak aurretiazkoa izan behar du. Ez betetzeko asmoa dirua jaso ondoren agertu bazen, ez dago iruzurrik, arazo zibil bat baizik. “Aurretiazko dolo” hori da defentsa gehienen mamia. Bigarrena: engainuak nahikoa izan behar du. Hain gaizki egina denean non gutxieneko zuhurtzia duen inork ere ez zuen sinetsiko, auzitegiek zigor-arlotik kanpo uzten dute; salbuespenezkoa da, baina gerta daiteke.
Bost elementu horiek berak dira akusazioaren bidea ere. Iruzurra egin zizuna kondenatua izan dadin, den-denak egiaztatu behar dira, eta hor irabazten edo galtzen da iruzurragatiko kereila bat. Horregatik lana beti hasten da dokumentazioan, edozein tokitatik begiratzen duzula ere.
Zigorrak, zenbatekoaren eta larritasunaren arabera
Iruzurraren zigorra, batez ere, iruzur egindako zenbatekoaren eta engainua egin zen inguruabarren araberakoa da. Hona hemen oinarrizko mapa, modalitate arinenetik larrienera:
| Mota | Noiz | Zigorra |
|---|---|---|
| Iruzur arina | 400 eurora artekoa | Isuna, hilabetetik 3ra (*) |
| Oinarrizko iruzurra | 400 eurotik gorakoa | Kartzela, 6 hilabetetik 3 urtera |
| Ordainketa-bitartekoekin | Txartel eta ordainketa-bitartekoekiko iruzurra | Kartzela, 6 hilabetetik 3 urtera |
| Iruzur astundua | Etxebizitza, konfiantza-abusua, iruzur prozesala, balioa > 50.000 euro… | Kartzela, urtebetetik 6ra + isuna |
| Iruzur hiperastundua | Balioa > 250.000 euro edo hainbat inguruabar batera | Kartzela, 4 urtetik 8ra + isuna |
| Iruzur ez-berezkoa | Salmenta bikoitza, kargak ezkutatzea, kontratu simulatua | Kartzela, urtebetetik 4ra |
(*) 1/2026aren Lege Organikoaren erreformatik (2026ko apirilaren 10etik dago indarrean), 400 eurora arteko iruzurretan, isunarekin zigortzeari utzi eta 6 hilabetetik 3 urtera bitarteko kartzela-zigorra jartzen da, errudunak jada gutxienez izaera bereko hiru deliturengatik kondena irmoa jaso badu eta horietako bat gutxienez arina bada. Aurreko hiru kondenak delitu ez hain astun edo astunengatik badira, 250. artikuluko iruzur astundua aplikatzen da (kartzela, urtebetetik 6ra). Ez dira kontatzen ezereztutako aurrekariak edo ezereztuta egon beharko luketenak. Bestalde, 400 eurotik beherako iruzurra ez da arina 250. artikuluko inguruabarren bat tartean bada.
14/2022 Lege Organikotik aurrera, oinarrizko iruzurra eta bere zigorra 248. artikuluan daude jasota, eta 249. artikuluak iruzur informatikoa eta txartel edo beste ordainketa-bitarteko batzuekiko iruzurra jasotzen ditu, zigor bera jasotzen dutenak.
Iruzurra edo arazo zibila: dena aldatzen duen muga
Auzi bat penala edo zibila izatea ez da norbaitek dirua galdu izanaren araberakoa, aurretiaz eta nahita egindako engainurik egon izanagatik baizik. Delitu osoaren mugarik garrantzitsuena da, eta horretan erabakitzen dira auzi gehienak.
Akusazioa seinale zehatzetan oinarritu ohi da: inoiz bete ezin izan ziren promesak, konfiantza emateko faltsututako dokumentazioa, aurretiazko kobrantzak, hainbat pertsonarekin errepikatutako patroi bat. Defentsa datza seinale horiek banan-banan gezurtatzean, batetik, eta, bestetik, egiaztatzean betetzeko benetako borondatea egon zela edo arazoa gerora sortu zela. Lortzen denean, auzi penala artxibatu egiten da eta gatazka dagokion bidera itzultzen da, bide zibilera alegia, kondenarik eta aurrekaririk gabe.
Biktimaren aldetik, lana kontrakoa da eta bestea bezain fina: engainua lehen unetik zegoela frogatzea, ez zela okertu zen negozio bat, zure dirua bereganatzeko muntatutako tranpa bat baizik. Bi kasuetan erabakitzen duena xehetasuna da: posta mezu bat, data bat, koadratzen ez den transferentzia bat.
Iruzur-modalitate ohikoenak
“Iruzur” hitzaren azpian egoera oso desberdinak sartzen dira, eta gertakariak batean edo bestean ondo kokatzeak aldatzen ditu delitua, zigorra eta hura lantzeko modua. Hauek dira Bizkaiko epaitegietan gehien ikusten ditudanak.
Kontratuena eta higiezinena
Salerosketa, alokairua edo zerbitzu baten kontratazioa, hasieratik betetzeko asmorik ez egotea egozten denean. Ohikoenetako bat da eta, aldi berean, eztabaidagarrienetako bat: asko, bukaeran, gatazka zibil bihurtzen dira, eta ez delitu.
Inbertsioetako iruzurra eta “finantza-txiringitoak”
Gezurrezko inbertsioak, ezinezko errentagarritasunak, existitzen ez diren produktuak. Hemen lana bideratzen da diru-zirkuitua berreraikitzera eta bereiztera iruzurra antolatu zuena eta zati bat besterik izan zena edo jakin gabe jardun zuena. Pertsona kopuru handi bati eragiten dionean, 250.1 artikuluko modalitate astuna sartzen da, nabarmen zigor handiagoekin.
Iruzur prozesala
Prozedura judizial batean frogak edo alegazioak manipulatzea egozten da, epailea engainatzeko eta beste alderdiari kalte egiten dion ebazpen bat lortzeko. Modalitate astundua da, oso exijentea frogei dagokienez, eta defentsan ibilbide luzea du.
Konfiantza-abusua eta “harreman” iruzurrak
Elkar ezagutzen zuten edo elkarrengan konfiantza zuten pertsonen artean gertatzen direnak: bazkideak, senideak, ezagunak. Bidegabeko jabetzearekin nahasi ohi dira, eta bata bestetik ondo bereizteak delitua eta zigorra aldatzen ditu.
Iruzur ez-berezkoak
Salmenta bikoitza, gauza bat norberarentzat hartzea kargak dituela edo jada salduta dagoela ezkutatuta, edo beste baten kalterako kontratu simulatua. Figura espezifikoak dira, urtebetetik 4ra bitarteko kartzela-zigorrarekin zigortuak, eta oso ohikoak higiezinen alorrean.
Iruzurra edo bidegabeko jabetzea: ez dira gauza bera
Komeni da ez nahastea, delitua eta zigorra desberdinak baitira. Iruzurrean aurretiazko engainu bat dago, biktimak zerbait ematea eragiten duena. Bidegabeko jabetzean zerbait legez jasotzen da, gordailu bat, administratzeko edo helburu zehatz baterako diru kopuru bat, eta arazoa gero agertzen da, zeukanak itzultzen ez duenean edo bereganatzen duenean. Gertakariak figura batean edo bestean ondo kokatzea, edo akusazioaren kalifikazioa eztabaidatzea, lanaren parte da hasiera-hasieratik.
Dokumentuak, dirua eta txartelak faltsutzea
Partikular batek dokumentu publiko, ofizial edo merkataritzako batean egindako faltsutzea 6 hilabetetik 3 urtera bitarteko kartzela-zigorrarekin eta isunarekin zigortzen da; dokumentu pribatu batean, eta bestearen kalterako egiten denean bakarrik, 6 hilabetetik 2 urtera bitarteko kartzela-zigorrarekin. Zigorrak nabarmen igotzen dira bi kasutan, larritasunagatik: kreditu edo debitu txartelak eta beste ordainketa-bitarteko batzuk faltsutzea 4 urtetik 8ra bitarteko kartzela-zigorrarekin zigortzen da, eta dirua faltsutzea, 8 urtetik 12ra bitarteko kartzela-zigorrarekin eta isunarekin. Faltsutu gabeko txartel gezurrezko bat erabiltzeak bere zigorra du, 2 urtetik 5era artekoa.
Defentsa ia beti hiru frontetan mugitzen da: nork egin zuen benetan faltsutzea (benetako egiletza), pertsona horrek bazekien dokumentua faltsua zen ala ez, eta gezurra garrantzi juridikoa duen zerbaiten gainekoa den ala ez. Ez da gauza bera dokumentuaren datu material bat aldatzea edo bere edukian egia ez esatea, faltsukeria ideologiko izenekoa, partikular batengan ez baita delitua. Ñabardura hori ondo landuz gero auzia aldatzen da.
Iruzurra egin badizute: nola egikaritzen dudan akusazioa
Biktima zarenean, nire lana da prozedurak bi gauzatarako balio izatea: iruzurra egin dizuna epaitua izatea eta zure dirua berreskuratzeko ahalik eta aukera handiena izatea. Horrela planteatzen dut:
- Salaketa edo kereila. Kereilarekin, hasieratik pertsonatzen zara alderdi gisa, ez zara gertakarien berri epaitegietan ematera mugatzen. Dokumentazio konplexuko iruzurretan bide sendoena izan ohi da.
- Akusazio partikularra. Auzi osoan aktiboki parte hartzen duzu: frogak proposatzen ditut, galdeketak egiten ditut, gertakariak kalifikatzen ditut eta zigorra eskatzen dut, Fiskaltzak egiten duenaren mende bakarrik egon gabe.
- Erantzukizun zibila. Iruzurraren xedearen itzulketa, interesak eta dagokion kalte-ordaina erreklamatzen ditut. Ez dizut dirua berreskuratzea hitzematen, hori benetan existitzen den ala ez eta iruzurra egin zizunaren kaudimenaren araberakoa baita, baina erreklamazioa antolatzen dut kobrantza-aukerak ahalik eta gehien handitzeko.
- Kautela neurriak. Dirua desagertzeko arriskua dagoenean, ondasunen aurretiazko enbargoa eskatzen dut, kondena badago, erantzuteko zerbait geratu dela bermatzeko.
- Epeak. Oinarrizko iruzurrak bost urtera preskribatzen du eta 250. artikuluan jasotzen den iruzur astunduak, hamarrera. Zenbat eta lehenago jardun, orduan eta errazagoa da frogak biltzea eta diruaren arrastoari jarraitzea.
Salatzea eta alderdia izatea ez dira gauza bera
Salatzen duzunean, gertakarien berri ematen diozu epaitegiari, baina ez zara alderdia prozeduran: ez duzu jardundakoa eskuratzen, ez duzu diligentziarik proposatzen eta ez duzu ezer erabakitzen ikerketaren norabideari buruz. Hori epaitegiaren eta fiskalaren esku geratzen da. Zure izenean akusazio partikular gisa pertsonatzeak zure posizioa aldatzen du: egiten den guztia ezagutzen hasten naiz, auziak behar dituen diligentziak eskatzen ditut, kobrantza bermatzeko neurriak proposatzen ditut eta artxibatzea erabakitzen bada errekurritu dezaket.
Kaltearen erreparazioa: zigorra jaisten duen aringarri bat
Defentsaren alderdian, auziari eustea zaila denean, epaiketa baino lehen iruzurraren xedea izandakoa (osorik edo zati batean) itzultzea aringarri bat da, zigorra modu nabarmenean jaits dezakeena eta, batzuetan, kartzelaratzea ere saihesten duen adostasunari atea ireki diezaiokeena. Komenigarria den, noraino eta nola egin laster baloratzea estrategiaren parte da.
Enpresa bat erantzule denean: pertsona juridikoa eta compliance
Enpresa baten esparruan egindako iruzur batek pertsona juridikoaren erantzukizun penala ere ekar dezake, iruzurraren xedearekiko proportzionalak diren isunekin eta, kasu larrienetan, jardueraren etetearekin edo itxierarekin. Benetan aplikatutako betetze-programa (compliance) serio batek erantzukizun hori arindu edo baita baztertu ere egin dezake. Sozietate bat tartean badago, komeni da ahalik eta lasterren aztertzea, ondo defendatzeko.
IRUZUR-DELITUETARAKO ABOKATUA
Maiz egiten diren galderak
Atal honetan iruzur eta faltsutze delituei buruzko zalantza ohikoenei erantzuten diet, zeri egin behar diozun aurre jakin dezazun, akusatu bazaituzte zein zu izan bazara iruzurraren biktima.
Ordaindu ez izanagatik iruzurra egiteaz akusatzen naute, delitua al da?
Ez nahitaez. Aurretiazko eta nahita egindako engainurik egon ez bazen, ordaintzeari uztea ez-betetze zibil bat izan ohi da, ez delitu bat. Hori frogatzea da defentsaren lehen lerroa.
Zor batengatik ikertu gisa zitatzen naute, zer egin behar dut?
Ez deklaratu defentsa prestatu gabe. Lehenik egiaztatu behar da, tratua itxi zenean benetan betetzeko borondatea zegoela: horrela bada, iruzurrak izateko behar den doloa desagertzen da.
Iruzurra egin didate, salaketa edo kereila jarri?
Auziaren araberakoa da. Salaketarekin, gertakarien berri ematen zaio epaitegiari, besterik ez; kereilarekin, alderdi bihurtzen zara eta akusazioa zuzendu dezakezu. Dokumentazio konplexuko iruzurretan, kereila izan ohi da bide sendoena.
Iruzurra egin didate, nire dirua berreskuratuko dut?
Ezin dizut halakorik hitzeman, dirua benetan dagoen eta iruzurra egin zizunaren kaudimenaren araberakoa baita. Egiten dudana da erantzukizun zibila erreklamatu eta kautela neurriak eskatu, aurretiazko enbargoa, adibidez, kobrantza-aukerak ahalik eta gehien bermatzeko.
Zenbat denbora dut iruzur bat salatzeko?
Oinarrizko iruzurrak bost urtera preskribatzen du eta astunak hamarrera (Zigor Kodearen 131. art.). Zenbat eta lehenago jardun, orduan eta errazagoa da frogak biltzea.
Zer alde dago iruzurraren eta bidegabeko jabetzearen artean?
Iruzurrean aurretiazko engainu bat dago, entrega eragiten duena; bidegabeko jabetzean zerbait legez jasotzen da eta arazoa gerora sortzen da. Delitua eta zigorra aldatzen ditu, eta batzuetan akusazioaren kalifikazioa eztabaidagarria da.
Kartzelan sar nazakete iruzur batengatik?
Zenbatekoaren eta zure aurrekarien araberakoa da. Oinarrizko iruzurrean (6 hilabetetik 3 urtera) kondena bat eten daiteke normalean aurrekaririk ez baduzu; astunetan arriskua handiagoa da, eta han defentsak eta kaltearen konponketak pisu handia dute.
Beste pertsona batzuekin batera akusatzen naute, guztiagatik erantzun behar dut?
Ez nahitaez. Gauza bat da iruzurra antolatzea eta beste bat bigarren mailako pieza bat izatea edo jakin gabe jardun izana. Zure benetako papera zehaztea gakoa da zure defentsarako.
Faltsua zen dokumentu bat sinatu nuen, erantzulea naiz?
Zenekienaren eta zure parte-hartzearen araberakoa da. Hori da hain zuzen deklaratu baino lehen aztertu behar dena.
Zein zenbatekotatik aurrera astuntzen da iruzurra?
50.000 eurotik aurrera astundua bihurtzen da (urtebetetik 6ra) eta 250.000 eurotik aurrera hiperastundua (4 urtetik 8ra). 400 eurotik behera iruzur arina da.
Dirua itzultzen badut, hobetzen da nire egoera?
Bai. Epaiketa baino lehen kaltearen erreparazioa ematea aringarri bat da (21.5. art.), zigorra jaits dezakeena eta adostasun onuragarri bat erraztu dezakeena.
Nire enpresan egindako iruzur bat egiteagatik akusatzen naute, sozietatea erantzulea al da?
Pertsona juridikoa erantzule izan daiteke (251 bis art.). Compliance programa ahalik eta lasterren berrikustea funtsezkoa da haren defentsarako.
Zenbat iraun dezake iruzur batengatiko prozedura batek?
Asko aldatzen da konplexutasunaren eta kaltetuen kopuruaren arabera. Garrantzitsuena ez da iraupena, defentsa ondo prestatzea baizik lehen egunetik, hasieran deklaratzen duzunak prozesu osoa baldintzatzen baitu.
Lagunduko dizut?
Utzi zure datuak eta zure iruzur edo faltsukeria auzia aztertuko dut: zeri egin behar diozun aurre eta dituzun bideak azalduko dizkizut, akusatu bazaituzte zein iruzurra egin badizute.